Με μεγάλο ενδιαφέρον, τα μέλη και οι φίλοι του Συλλόγου παρακολούθησαν το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του Γιώργου Σταματόπουλου «Μεραρχία 999» που προβλήθηκε την Κυριακή 8 Φλεβάρη στον κινηματογράφο ΣΙΝΕΑΚ.
Μετά την προβολή, αναγνώστηκε κείμενο του σκηνοθέτη Γιώργου Σταματόπουλου, ο οποίος δεν κατάφερε να παρευρεθεί για λόγους υγείας.
Στο κείμενό του ανέφερε:
«Ευχαριστώ θερμά τον Σύλλογο «Εμείς που σπουδάσαμε στο Σοσιαλισμό» και όλους εσάς που παρακολουθήσατε την «Πειθαρχική Μεραρχία 999».
Λυπάμαι που δεν μπόρεσα, λόγω ίωσης, να είμαι μαζί σας .
Χωρίς να παραβλέπουμε ότι μεγάλα τμήματα του γερμανικού λαού υποστήριξαν τον ναζισμό, δεν έλειψαν οι φωνές αντίστασης. Εκείνοι, που ανέπτυξαν αντιφασιστική δράση κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες.
Στο ντοκιμαντέρ, ανατρέποντας τη διαδεδομένη εικόνα του γερμανικού στρατού ως ενιαίου και τυφλά πιστού οργάνου του ναζιστικού καθεστώτος, προσπαθήσαμε να φέρουμε στο φως μια άγνωστη και συγκλονιστική πτυχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: την οργανωμένη αντίσταση Γερμανών και Αυστριακών στρατιωτών στην κατεχόμενη Ελλάδα. Η ταινία «Πειθαρχική Μεραρχία 999: Γερμανοί αντιφασίστες στην Ελλάδα 1941–1945» ολοκληρώθηκε το 2025, μετά από οκτώ χρόνια έρευνας και επιμονής.
Ξεκινήσαμε με τον σεναριογράφο Φώτη Μιχαλόπουλο το 2016. Το έναυσμα ήταν μια φωτογραφία και κάποια τεκμήρια που αναφέρονταν στη δράση Γερμανών φαντάρων της Βέρμαχτ στα πειθαρχικά τάγματα 999, οι οποίοι είχαν αυτομολήσει και πολέμησαν στο πλευρό του ΕΛΑΣ. Από εκείνη τη στιγμή ένιωσα πως αυτή η ιστορία δεν έπρεπε να μείνει στη λήθη. Δεν είχα ξαναδεί κάτι παρόμοιο να καταγράφεται κινηματογραφικά. Και όμως· υπήρχαν μαρτυρίες, υπήρχαν ονόματα, υπήρχαν ζωές.
Με τεράστια προσπάθεια, επιτόπια έρευνα και πρόσβαση σε αρχειακό υλικό από Ελλάδα, Γερμανία και Αυστρία, φέραμε στο φως μια ιστορία που παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό, αλλά είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Όπως λέει και η ταινία «Όχι για να εξιστορήσουμε μόνο την καταστροφή, αλλά για να φωτίσουμε το θάρρος εκείνων που είπαν το δικό τους “Όχι”. Αυτό το “Όχι” είναι η τιμή τους. Κι αυτή η τιμή είναι η αφετηρία μας».
Η ταινία αυτή, για εμάς δεν είναι μόνο ένα ντοκιμαντέρ. Είναι ένα μνημείο -κυριολεκτικά και μεταφορικά. Στα πλαίσιά της στήθηκε τιμητική πλάκα στην Αμαλιάδα, στην πλατεία Καζαντζάκη, για να τιμηθούν οι εκτελεσμένοι Γερμανοί αντιφασίστες που συμμετείχαν στην οργάνωση «Ένωση Γερμανών Αντιφασιστών στην Πελοπόννησο». Με αγωνία προσπαθήσαμε να ξεδιπλώσουμε αυτά τα πραγματικά γεγονότα.
Οι Γερμανοί αντιφασίστες που πρωταγωνιστούν στην «Πειθαρχική Μεραρχία 999», πριν τον πόλεμο ήταν ήδη φυλακισμένοι και εξόριστοι από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης -ήταν σε ανοιχτή σύγκρουση με το γερμανικό αστικό κράτος. Όταν η Ναζιστική Γερμανία ξεκίνησε τον πόλεμο, τους αποφυλάκισαν για να τους στείλουν στο μέτωπο. Η ζωή τους συνέχισε δίνοντας έναν διπλό αγώνα: από τη μια στέκονται έμπρακτα στο πλευρό των Ελλήνων που πολεμούν με τα λιγοστά μέσα που διαθέτουν τη βαναυσότητα του ναζιστικού εμετού που καίει χωριά και σφαγιάζει παιδιά, ενώ από την άλλη προσπαθούν με νύχια και με δόντια να αφυπνίσουν τους στρατιώτες της Βέρμαχτ.
Η θέση που παίρνουν οι πρωταγωνιστές μας είναι πατριωτική και παράλληλα διεθνιστική. Έπρεπε να επιλέξουν ανάμεσα στον κίβδηλο πατριωτισμό του ναζιστικού καθεστώτος, που στο όνομα της ανωτερότητας των Γερμανών ή των Άριων φυλών θα καταπίεζαν και θα καταλήστευαν τις υπόλοιπες φυλές και τάξεις -δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ήταν και ένας ταξικός ανταγωνισμός, αφού ο ναζισμός υπήρξε, παρά τις πρώιμες διακηρύξεις του, ο πιστός υπηρέτης του βιομηχανικού κεφαλαίου- και από την άλλη στον Προλεταριακό διεθνισμό, δηλαδή στη συστράτευση ανθρώπων διαφορετικών εθνοτήτων στην ιδέα της κοινωνικής απελευθέρωσης. Ήδη, από την περίοδο της παρανομίας τους κατά τον Μεσοπόλεμο γνώριζαν ότι ο πραγματικός εχθρός κάθε προλετάριου, κάθε επαναστάτη, βρίσκεται στη χώρα του. Οι Γερμανοί αντιφασίστες πάλεψαν για μια πραγματικά ελεύθερη Ελλάδα, για μια ελεύθερη Γερμανία.
Ωστόσο, αυτή η διπλή μάχη, συνοδεύτηκε και από διπλάσιες δυσκολίες.
Σε μια ειρωνική στροφή της ιστορίας, όταν η Γερμανία τυπικά απελευθερώνεται, οι αντιφασίστες της χώρας εξοντώνονται από το αστικό κράτος και τους δυτικούς συμμάχους. Πασχίζουν πάση θυσία να τους κλειδώσουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, ώστε να λησμονηθούν οι αγώνες που χόρεψαν ένα ματωμένο ταγκό με τα ονόματα τους.
Οι Βρετανικές δυνάμεις, με πρόφαση τον Ψυχρό Πόλεμο, συνέλαβαν όλους τους αυτόμολους και τους έστειλαν σε στρατόπεδα αιχμαλώτων στη Μέση Ανατολή παραγνωρίζοντας ότι επρόκειτο για αντιφασίστες σύμμαχους. Στο εσωτερικό της Ελλάδας ασκήθηκαν παρόμοιες πιέσεις, καθώς οι δυτικοί σύμμαχοι ενδιαφέρονταν να ελέγξουν την εξουσία πριν ξεκινήσει ο εμφύλιος. Ας κρατήσουμε λοιπόν στο νου μας: όταν η ναζιστική μηχανή έπαψε επίσημα να υπάρχει (9 Μαΐου 1945), οι αντιφασίστες Γερμανοί βρέθηκαν εκτεθειμένοι τόσο στην οργή του ελληνικού αστικού κράτους όσο και των «συμμάχων».
Στην Ομοσπονδιακή Δυτική Γερμανία (ΟΔΓ) τους κυνηγούν ως προδότες, την ίδια στιγμή που νομιμοποιούνται οι πρώην ναζί. Πολυάριθμοι νόμοι αμνηστίας (π.χ. νόμοι του 1949 και του 1951) οδήγησαν στην επανένταξη των ναζί, ενώ ταυτόχρονα «ξέπλυναν» τις περισσότερες στρατιωτικές και αστυνομικές δομές του Τρίτου Ράιχ. Ουσιαστική αποναζιστικοποίηση δεν έγινε ποτέ. Εξ ου και πολλοί Γερμανοί που πολέμησαν στο πλευρό του ΕΛΑΣ βρέθηκαν εκτεθειμένοι σε διώξεις. Το αστικό κράτος της Δυτικής Γερμανίας με την ανοχή, ακόμα και παρότρυνση των ΗΠΑ και άλλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, αντιμετώπισε, επί δεκαετίες, την αντίσταση στον εθνικοσοσιαλισμό ως πράξη προδοσίας. Μόλις το 2009 πάρθηκαν πίσω οι τιμωρητικοί νόμοι…
Εμείς θέλουμε να τιμήσουμε αυτούς τους ανθρώπους, οι οποίοι θεωρήσαμε ότι είχαν θαφτεί από τα ιερατεία της ιστορίας στην Ελλάδα, στη Γερμανία και στην Αυστρία. Ήταν άδικο. Οι συμμαχικές δυνάμεις τους χρησιμοποίησαν, τους λιάνισαν και τους πήγαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Όπως και την ελληνική Αντίσταση, την χρησιμοποίησαν όσο τους συνέφερε, μέχρι να προετοιμαστεί η σταθεροποίηση της αστικής εξουσίας με τη βοήθεια των βρετανικών και αργότερα των αμερικανικών όπλων.
Ήδη βλέπουμε, δηλαδή, τα σπέρματα του Ψυχρού Πολέμου, τα οποία πολλές φορές μπαίνουν πριν από τη συμμαχική νίκη. Μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα είναι ίσως η μοναδική χώρα που υπήρξε συμφωνία για την ειρηνική αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων -ούτε που παρενοχλήθηκαν από τους Βρετανούς. Μάχιμα σώματα που θα στρέφονταν ενάντια στις συμμαχικές δυνάμεις στο Ανατολικό μέτωπο, έφυγαν ανενόχλητα και οι Άγγλοι άρχισαν να ασχολούνται με το εγχώριο αντιστασιακό κίνημα.
Αυτή η σελίδα αφήνει σκέψεις. Οι αντιθέσεις και οι αιτίες που γέννησαν τον φασισμό συνεχίζουν να υπάρχουν. Ο φασισμός είναι μια επιθετική μορφή ανταγωνισμών. Ζούμε την περίοδο που οι επιθετικοί πόλεμοι είναι στο πικ τους. Από την Ουκρανία μέχρι τη Μέση Ανατολή. Να το πω διαφορετικά. Ο κόσμος που ξέραμε δεν θα υπάρχει σε λίγο. Μετράμε αντίστροφα. Σε κάποιο σημείο του ντοκιμαντέρ, ο μεγάλος αντιστασιακός Γκέρχαρντ Ράιχαρτ αναφέρεται στον Γκέμπελς και λέει «πάμε να ξεδιψάσουμε στα πετρέλαια του Μπακού». Πόσο μοιάζουν λοιπόν τελικά οι εποχές μας; Πόσο πιθανό οι λαοί να κληθούν δυστυχώς να σφαχτούν είτε στα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου είτε στα πεδία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου;
Η δικαιοσύνη είναι ένα άτιμο πράγμα. Διαρκώς μετακινείται ανάλογα τις πολιτικές, ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες. Όμως, διαρκώς βρίσκεται στο ίδιο σημείο, γιατί η τομή του δίκαιου που διαιρεί τον κόσμο σε αυτούς που αντιστέκονται και πρέπει να νικήσουν και αυτούς που παλεύουν να διατηρηθεί η κυριαρχία της άρχουσας τάξης, παραμένει, παρά τις όποιες μετακινήσεις του, σε έναν σταθερό άξονα. Και εκεί πρέπει, όταν θα έρθει η στιγμή, να τοποθετεί ο καθένας σύμφωνα με το προσωπικό του ηθικό χρέος.
Το να αγωνίζεσαι για ό,τι θεωρείς δίκαιο είναι μια πράξη που σε ξεπερνά. Δεν μπορούμε να βλέπουμε τον θάνατο του Σπάρτακου ή του Τζορντάνο Μπρούνο, του Μπελογιάννη, της Ροζας και του Λίμπκνεχ, των κομμουνάρων στα οδοφράγματα του Παρισιού ως μάταιο. Οφείλουμε να σταθούμε στη δική τους θέαση, στη δική τους πλευρά. Ένας πόλεμος έχει ουσία και νόημα όχι όταν στρέφεται απλώς εναντίον κάποιου, αλλά όταν γίνεται υπέρ του δικαίου και της ελευθερίας του ανθρώπου -αυτό αποδεικνύει και η οργανωμένη αντίσταση στο πλευρό του ΕΛΑΣ Γερμανών και Αυστριακών στρατιωτών στην κατεχόμενη Ελλάδα. Σε έναν τέτοιον πόλεμο, είναι τιμή να δώσεις όλες σου τις δυνάμεις, ακόμη και τη ζωή σου. Και, παρά τις ήττες και τις δυσκολίες, ένας τέτοιος πόλεμος δικαιώνεται ιστορικά. Και τελικά, κερδίζεται. Δεν υπάρχει συγκλονιστικότερη μυθιστορία από τις πραγματικές ιστορίες των ανθρώπων. Κανένα έργο μυθοπλασίας δεν θα μπορούσε να αποδώσει αυτές τις εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, μικρές ιστορίες, την εξέλιξη και την κατάληξη τους. Η πραγματικότητα ξεπερνά τον μεγαλύτερο μύθο. Οι άνθρωποι αυτοί γίναν μύθος γιατί ήταν αληθινοί.»
Αμέσως μετά, ο πρόεδρος Αποστόλης Χαρίσης έκοψε την πίτα του Συλλόγου μας και ανανέωσε το ραντεβού μας για την 1 Μάρτη που θα πραγματοποιηθεί η Εκλογοαπολογιστική Γενική Συνέλευση στις 11 π.μ. στην αίθουσα της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, Βερανζέρου πλ. Κάνιγγος.
Τέλος, κάλεσε τα μέλη και τους φίλους του Συλλόγου να είναι σε εγρήγορση για να συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις του επόμενου διαστήματος, στο πλάι των εργαζομένων και των εργατών.